फुटेको घैटो ढुपौरो हुन्न ।

बाँदरको पुच्छ र लौरो हुन्न।।



सुकेपछी रुख बल्छ भन्दैमा ।

मरेको लास दाउरो हुन्न ।।



बरु स्वास्नी ल्याउ घरभरी राख ।

धर्मपुत्र कहिल्यै छोरो हुन्न ।।



बिहेपछी पत्त्नी सँग माइती जाउ ।

घर ज्वाँई बस्दैमा सबै कमारो हुन्न ।।



लौरो सँग कुकुरको पुच्छर बाधेर हेर ।

बार्ह बर्ष सम्म घुमाउरो हुन्न।।....

सुत्र भित्र रहेर प्रेम लाई प्रमुख बिषय बस्तु बनाइ समान वजन भएका तर स्वतन्त्र भाब बोकेका यूगल पङ्ती हरु को समुह लाई गजल भनिन्छ ।
गजल एउटा प्राबिधिक बिधा हो l किन कि यसमा सुत्र को परिधीमा रहेर रचना यसका केही प्राबिधिक शब्दहरु छन। जस्तै

शेर ,काफिया,रदिफ ,मतला ,मकता,तखल्लुस,बहर्,रुक्न,आर्कान्,मिसरा,मुसलसल गैर मुसलसल,
मुरद्द्फ्,गैर मुरद्द्फ इत्यादी ।



गजल युगल पङ्ती हरु ले बनेको हुन्छ जसलाई शेर  भनिन्छ ।शेर  मा भएका पङ्तिहरु लाई मिसरा भनिन्छ । शेर को पहिलो मिसरा लाई मिसरा य-उला र दोस्रो मिसरा लाई मिसरा-य-सानी भनिन्छ ।गजल को प्राण काफिया हो काफिया बिना को गजल को कल्पना सम्म पनि गर्न सकिदैन ।
काफिया मा समान स्वर मात्रा को प्रयोग हुन्छ।
स्वर मात्रा मा  असन्तुलन न भएको तथा आनुप्रास युक्त  शब्द शब्दाम्स लाई काफिया
भनिन्छ ।
काफिया भन्दा पछाडि प्रयोग हुने उही पद वा सब्दावली लाई रदिफ भनिन्छ  ।गजल मा रदिफ लाई अनिबार्य तत्व मनिदैन ।
रदिफ प्रयोग गरिएको गजल लाई मुरद्द्फ गजल भनिन्छ ।र प्रयोग न गरिएको लाईगैर मुरद्द्फ  गजल भनिन्छ ।

गजल को पहिलो शेर जसको दुबै मिसरामा काफिया र रदिफ प्रयोग गरिएको हुन्छ । यसलाई मतला भनिन्छ ।गजल कारका उपनाम वा छोटा नाम जुन शेर को भाबलाई बिखण्डन   नगर्ने गरी सामान्य तया मकता मा प्रयोग गर्ने गरिन्छ । त्यसैलाई नै तखल्लुस भनिन्छ । तखल्लुस लाई गजल मा अनिबार्य मानिदैन छन्द लाई नै अरबी भाषा मा बहर भनिन्छ । गण लाई रुक्न भनिन्छ । रुक्न हरु को मेल  लाई नै अकनी भनिन्छ । गजल का सबै शेर हरु एउटै बिषय बस्तु मा आधारित छ भने त्यस्तो गजल लाई मुसलसल गजल भनिन्छ । त्यस्तै बिबिध बिषय बस्तुमा  संरचित शेर हरु बात बनेको गजल लाई गैर मुसलसल गजल भनिन्छ ।

to be continue  

नजर जुदाई एक चुस्की लिए तिमी संग।
रितिएको प्याला भदैं पिए तिमी संग ॥

सुनसान,जुनेली रात,वाह !मन्द मुस्कान ।
मुहार हेदैँ टोलाउदै थिए तिमी संग ॥

छाडा मात मदिराको झनै मात जबानीको
खुल्ला आकाशको रात जिए तिमी संग॥

प्यास थियो अन्तरमुखी यात्री निर्जन एक जोडी
प्रित साटी मन मुटू पोखीदिए तिमी संग॥


BY RN LAMICHHANE

यी आँखा को नानी बिच लुकाउकी जस्तो लाग्यो ।
सम्बन्ध यो गास्न साहस जुटाउकी जस्तो लाग्यो ।।

खाली छ यो दिल्,दिन्छौ कित तिम्रो धड्कन ।
मुटु भित्र खाली चित्त बुझाउकी जस्तो लाग्यो ।।

मादक छ तिम्रो प्यार झनै मादक बनौ लाग्यो ।
भरे हुन्छ एक प्यला लगाउकी जस्तो लाग्यो ।। 

यो सुन्दर बसन्त छ झनै सुन्दर तिम्रो मुहार ।
मुस्काउदा  झनै राम्री हसाउकी जस्तो लाग्यो ।। 

रिम झिम झरी पर्दा रुझे थियौ दुबैजना ।
खोल प्यारी 'कपडा' यी सुकाउकी जस्तो लाग्यो ।। 





By Rn lamichhane

तिमी देख्दा अनायासै सारा दु:ख भाग्छ किन ।
जिन्दगी यो सधैं सधैं बसन्त नै लाग्छ किन ।।
स्वप्निलतामा हराउदा निदरिमा तिमी देख्छु ।
तिमी पाउदा यो जीबनमा उत्कर्स नै जाग्छ किन ।।।

सजिएर बस प्यारी डोलि लिई आउछु ।

कस्नलाई लगन गाँठो चोलि लिई आउछु ।।



प्रतिक्षामा कति बिते तडपिएर कयौँ रात ।

तिम्रो माया अटाउने झोलि लिई आँउछु ।।



रुझि बस्छौ कति तिमी बर्षातको पानी सँगै ।

मधुमासमै समुन्द्रको खोली लिई आउछु ।।



अघि अघि पञ्चै बाजा पछि पछि जन्ति अनि ।

जन्मघर छाडिलान टोलि लिई आउछु ।।



अग्निलाई साक्षी राख्दै सातौ जन्मसम्म पनि ।

''प्रयासका '' प्रित अट्ने बोलि लिई आउछु ।।

Rn lch...teku kathmandu nepal

बिरामी भई बिछ्यौनामा मर्दा रोए सानु l

मसानघाटको गाथबिच पर्दा रोए सानु ll



यतीरैछ मेरो प्रेम सांसारिक बाटो हिड्न l

बासको डोली कात्रो ओढी झर्दा रोए सानु ll



अघि पछि मलामी, तिम्रो हातमा धुप बुर्की l

ब्रम्ह नाल बाट चिता सार्दा रोए सानु ll



जन्मदापो काखमाथि मर्दा दाउराखात माथि l

मुखमा दियो दागबत्ती गर्दा रोए सानु ll



अग्नीरापले जलाउँदा धुवाँसँगै देह त्याग्दा l

तिम्रो प्यारा बैर्तणी तर्दा रोए सानु ll
by Raghunath lamichhane prayash
Kathmandu Nepal

भुसको आगो सरी यौवन सल्किएको देखें जेठान l

तिम्रो बैनी अर्कै सित पल्किएको देखें जेठान ll



गधाले के दु:ख गर्ला आफ्नो एकछिन फुर्सद छैन l

उसका मुखमा लाली मात्र टल्किएको देखें जेठान ll



आफ्नो एक दुई जोर छैन उसका बार्ह पन्ध्र थरी l

मिनिस्कट सितारामा झल्किएको देखें जेठान ll



बाच्न सारै कठिन भो र मर्छु भन्थी उसैसित l

एकान्तमा आँखा उनका छल्किएको देखें जेठान ll



दोहोरी नि उसै सित मारुनी झन् उसै सित l

झिसमिसेमै लठारिदै ढल्कीएको देखें जेठान ll

By saroj lamichhane"
Kathmandu Nepal

पुर्णिमाको टहटह जुनेली त्यो रात थियो।

तिमि थियौ र म थिए सुमधुर बात थियो ।।

अनिदो मै बिताएक प्रणयका रातहरु।

तिम्रा हात अगालोमा स्पर्शको साथ थियो ।।

थिएन प्यास केबल प्रित पिउं पिउं जस्तो लाग्यो ।

हिर्दयमा सजाउने केबल तिम्रो हात थियो । ।

अपराधी जस्तै मुटु थरथराउदै थिएं हजुर ।

प्रित पोख्ने शब्द छैन प्रेम पत्र खात थियो ।।

बियोगमा तिम्रो प्यारा सम्मोहनमा हामी दुई ।

यौबनको प्यास थियो अनी मिठो मात थियो।।
By R.N Lamichhane teku kathmandu

उनी हाँस्दै थिईन उता मलाई पिडा हुँदै थियो ।
खुशी थियो उनको आत्मा यता मेरो रुदै थियो ।।

पागल स री हाँस्दै थिइन अंकमाल थियो उता ।
यता बज्रपात भयो तिरले मुटु छुदै थियो ।।


By Rn lamichhane

पिउदा पिउदै प्रेम प्याला गजलको गित बने ।

लरखराउदै प्रभातमा तुषाराको शित बने ।

यस्तै रै छ जिन्दगानी घात माथि प्रतिघात ।

आँखा बाट अश्रु बहाई तिम्रा लागि जित बने ।।

अतितका पलहरु सम्हालेर के हून्छ खै ।

कल्पनामा रुमल्लिदै एउटा मिठो प्रित बने ।।

By Rn lamichhane